ชุดเครื่องมือห้า Ms แห่งมดแดงล้มช้าง
จากพลเมืองผู้มีพลัง สู่ปวงชนผู้มีขีดความสามารถในการเปลี่ยนระบอบ
ทำไมงานชิ้นนี้ราคาร้อยบาท
เมื่อครั้งยังเป็นเด็กชายในครอบครัวชาวนาที่จังหวัดพะเยา ผมขายไอศกรีมหวานเย็นเพื่อเก็บเงินซื้อหนังสือการ์ตูนเล่มละหนึ่งบาท ทุกเหรียญที่ได้จากการขายหวานเย็นมีค่า เพราะมันมาจากแรงของตัวเอง และเพราะเช่นนั้น ทุกหน้าที่ได้อ่านจึงมีความหมายเกินราคาหนังสือ ผมเชื่อมาตลอดว่า คนที่ลงแรงแลกความรู้ด้วยตนเองไม่อ่านแบบผ่าน ๆ เขาอ่านซ้ำ คิดตาม และเก็บรักษาสิ่งที่ได้อ่านไว้
เงินหนึ่งบาทในวันนั้นไม่ได้ซื้อแค่หนังสือ มันซื้อโลกทั้งใบที่เด็กชาวนาคนหนึ่งเข้าไม่ถึงด้วยวิธีอื่น วันนี้ยังมีคนอีกมากที่หิวความรู้แบบเดียวกัน สำนักพิมพ์ประชาชนจึงตั้งราคาให้ต่ำพอที่จะไม่กั้นใครออกไป แต่ไม่ต่ำจนการจ่ายไร้ความหมาย ร้อยบาทสำหรับงานชิ้นนี้ คือการ์ตูนเล่มละบาทของวันนั้น ในรูปของงานความคิดสำหรับผู้ใหญ่
แต่ร้อยบาทนี้มีความหมายมากกว่าราคาที่เข้าถึงได้ ในบทความ “ห้า Ms” ผมเขียนไว้ว่า ทุนจำนวนเล็กน้อยจากประชาชนจำนวนมากอาจมีคุณค่าทางประชาธิปไตยมากกว่าทุนก้อนใหญ่จากคนเพียงไม่กี่คน เพราะเงินร้อยบาทจากคนหนึ่งหมื่นคน มิได้ให้เพียงงบประมาณ หากให้เจ้าของหนึ่งหมื่นคน เมื่อท่านซื้องานชิ้นนี้ ท่านจึงไม่ได้เป็นเพียงผู้อ่าน หากเป็นเจ้าของร่วมของงานความคิดที่ไม่มีผู้ให้ทุนรายใดกำหนดทิศทางได้
งานชิ้นนี้ว่าด้วยอะไร
ทฤษฎีมดแดงล้มช้างตั้งต้นจากคำถามว่า หากไม่มีวีรบุรุษคนใดมาช่วยเรา ประชาชนจะสร้างตนเองให้มีพลังจนกำหนดอนาคตของตนเองได้อย่างไร ตำราภาคเดิมตอบด้วยการสร้างพลเมืองทีละคน งานชิ้นนี้ถามคำถามที่ยากกว่านั้น คือหากเรามีพลเมืองที่ตื่นรู้แล้วหนึ่งล้านคน หนึ่งล้านคนนั้นจะทำอะไรด้วยกัน
คำตอบคือกรอบห้า Ms ได้แก่ Movement (ทิศทางร่วม) Manpower (คนและขีดความสามารถ) Money (ทุนและความยั่งยืน) Material (โครงสร้างพื้นฐานทางพลเมือง) และ Management (การจัดการและการสอดประสานพลัง) ห้าองค์ประกอบที่ต้องทำงานเป็นระบบเดียว จึงจะแปรความตื่นรู้ให้กลายเป็นขีดความสามารถร่วมของปวงชน โดยไม่สร้างช้างตัวใหม่ขึ้นมาแทนตัวเดิม
บทความนี้ผ่านการตรวจสอบข้อเท็จจริงและอ้างอิงงานวิชาการระดับสากลตามมาตรฐาน APA ตั้งแต่ยีน ชาร์ป ฮันนาห์ อาเรนต์ และวาตสลัฟ ฮาเวล ไปจนถึงงานวิจัยของเอริกา เชโนเวธ ว่าด้วยสาเหตุที่ขบวนการยุคดิจิทัลระดมคนได้มากขึ้นแต่ประสบความสำเร็จน้อยลง
สิ่งที่ท่านจะได้รับ
งานชิ้นนี้เหมาะกับใคร
งานชิ้นนี้เขียนสำหรับผู้อ่านที่ต้องการคิดเชิงระบบ ได้แก่ นักวิชาการ นักศึกษารัฐศาสตร์และสังคมศาสตร์ ผู้ทำงานภาคประชาสังคมและองค์กรชุมชน นักกิจกรรม ผู้สื่อข่าว ผู้นำองค์กรวิชาชีพ และพลเมืองผู้ไม่พอใจกับคำตอบสำเร็จรูป หากท่านเคยสงสัยว่าเหตุใดพลังมหาศาลของประชาชนจึงสลายไปซ้ำแล้วซ้ำเล่า งานชิ้นนี้เขียนขึ้นเพื่อท่าน
ผู้ที่ต้องการอ่านงานวิชาการภาษาอังกฤษให้ลึก หรือต้องการสื่อสารแนวคิดนี้กับเพื่อนร่วมงานต่างชาติ จะได้ประโยชน์จากฉบับภาษาอังกฤษและอภิธานศัพท์เป็นพิเศษ
คำถามที่พบบ่อย
ผู้เขียน
เสน่ห์ ถิ่นแสน (เพียงดิน รักไทย) เติบโตในครอบครัวชาวนาที่จังหวัดพะเยา ได้รับทุนฟุลไบรต์ไปศึกษาต่อที่สหรัฐอเมริกา และจบปริญญาเอกด้านการรู้หนังสือ วัฒนธรรม และการศึกษาด้านภาษา เคยสอนที่มหาวิทยาลัย Ball State และสอนภาษาอังกฤษแก่ผู้ลี้ภัยอินโดจีนที่ศูนย์อพยพพนัสนิคม ปัจจุบันเป็นผู้ก่อตั้งมูลนิธิการศึกษาเพื่อสันติภาพ (Ed4Peace) และสถาบันวิจัยประชาชน
ห้า Ms แห่งมดแดงล้มช้าง
จากพลเมืองผู้มีพลัง สู่ปวงชนผู้มีขีดความสามารถในการเปลี่ยนระบอบ
The Five Ms of the Red Ants Doctrine: From Empowered Citizens to a People Capable of Regime Change
บทคัดย่อ
บทความนี้เสนอกรอบ “ห้า Ms” อันประกอบด้วย Movement, Manpower, Money, Material และ Management ในฐานะภาคต่อเชิงปฏิบัติการของทฤษฎีอภิวัฒน์ปวงชนมดแดงล้มช้าง หากตำราภาคเดิมตอบคำถามว่าจะสร้างพลเมืองผู้มีพลังทีละคนได้อย่างไร บทความนี้มุ่งตอบคำถามที่ตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ว่า พลเมืองที่ตื่นรู้จำนวนมหาศาลจะถูกแปรให้เป็นขีดความสามารถร่วมของปวงชนได้อย่างไร โดยไม่ย้อนกลับไปสร้างศูนย์อำนาจใหม่ที่ตรวจสอบไม่ได้ ผู้เขียนตั้งต้นจากทัศนะว่าอำนาจเป็นความสัมพันธ์ทางสังคมที่ดำรงอยู่ด้วยความร่วมมือของคนจำนวนมาก และชี้ว่าความตื่นรู้ที่ปราศจากรูปทรงเชิงองค์กรเป็นพลังที่เปราะบาง ดังที่งานศึกษาการต่อต้านโดยสันติในระยะหลังพบว่า ขบวนการที่ระดมคนได้รวดเร็วแต่ขาดการจัดตั้งกลับประสบความสำเร็จน้อยลง ห้า Ms จึงถูกเสนอในฐานะระบบเดียวที่องค์ประกอบทั้งห้าค้ำจุนและถ่วงดุลกัน และถูกกำกับด้วยหลักว่าวิธีการต้องเป็นส่วนหนึ่งของระบอบใหม่ บทความสรุปว่างานของมดแดงล้มช้างมีสามระดับที่เชื่อมเป็นสายเดียว คือ สร้างคน สร้างขีดความสามารถร่วม และสร้างสถาบัน โดยมีปลายทางมิใช่ประชาชนที่เก่งในการโค่นอำนาจ หากเป็นประชาชนที่เก่งพอจะไม่ยอมให้อำนาจใดเติบโตจนอยู่เหนือตนได้อีก
คำสำคัญ: มดแดงล้มช้าง; อภิวัฒน์ปวงชน; ขีดความสามารถร่วมของปวงชน; ภาวะผู้นำที่กระจายตัว; โครงสร้างพื้นฐานทางพลเมือง; การเมืองแบบก่อรูปล่วงหน้า
ABSTRACT
This article proposes the “Five Ms” — Movement, Manpower, Money, Material, and Management — as the operational sequel to the Red Ants Doctrine of people’s revolution. Where the original doctrine asks how to build empowered citizens one by one, this article asks how millions of awakened citizens can be converted into collective civic capacity without recreating an unaccountable centre of power. Treating power as a social relationship sustained by mass cooperation, it argues that awakening without organisational form is fragile, and that the five elements must function as a single, mutually checking system governed by the principle that means are part of the regime they seek to build. The work of the Red Ants therefore proceeds on three linked levels: building citizens, building collective capacity, and building institutions.
Keywords: Red Ants Doctrine; civic capacity; leaderful movements; civic infrastructure; resource mobilization; prefigurative politics
บทนำ: มดแดงล้มช้างมิใช่ทฤษฎีแห่งการรอวันล้มช้าง
หัวใจสำคัญประการหนึ่งของแนวคิด อภิวัฒน์ปวงชนมดแดงล้มช้าง คือการปฏิเสธความเชื่อที่ฝังรากลึกในวัฒนธรรมการเมืองไทยว่า การเปลี่ยนแปลงประเทศต้องเริ่มต้นจากผู้มีอำนาจ จากบุคคลผู้ยิ่งใหญ่ จากพรรคการเมืองพรรคใดพรรคหนึ่ง หรือจากวีรบุรุษที่จะปรากฏตัวขึ้นในเวลาที่เหมาะสมแล้วนำประชาชนไปสู่ชัยชนะ ความเชื่อเช่นนี้ดูเหมือนให้ความหวัง แต่ในความเป็นจริงมันกลับทำให้ประชาชนจำนวนมหาศาลอยู่ในสถานะของผู้รอคอย และทุกครั้งที่วีรบุรุษพ่ายแพ้ ถูกจองจำ หรือเปลี่ยนใจ ความหวังทั้งหมดก็พังทลายลงพร้อมกัน
มดแดงล้มช้างตั้งคำถามในทิศทางตรงกันข้าม คือถามว่า หากไม่มีใครมาช่วยเรา ประชาชนจะสร้างตนเองให้มีพลังจนสามารถกำหนดอนาคตของตนเองได้อย่างไร คำถามนี้ย้ายจุดตั้งต้นของทฤษฎีจากยอดพีระมิดลงมาสู่ฐานของมัน นั่นคือ “คน”
มดแดงแต่ละตัวอาจเล็ก ไม่มีทรัพย์สินมหาศาล ไม่มีกองกำลัง ไม่มีตำแหน่งแห่งที่ในโครงสร้างอำนาจ และเมื่อมองอย่างโดดเดี่ยวก็อาจดูเหมือนไม่มีความหมายใดต่อระบบขนาดใหญ่ แต่ประชาชนจำนวนมหาศาลเหล่านี้เองคือผู้ทำให้ระบบทุกระบบดำรงอยู่ได้ พวกเขาเป็นผู้ทำงาน ผู้เสียภาษี ผู้ผลิต ผู้บริโภค ข้าราชการ ครู ทหาร ตำรวจ นักธุรกิจ เกษตรกร แรงงาน และผู้ประกอบวิชาชีพ ยิ่งกว่านั้น พวกเขายังเป็นผู้ส่งต่อความเชื่อ ค่านิยม และความชอบธรรมจากคนรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่ง
อำนาจจึงมิใช่ทรัพย์สินที่ผู้ปกครองคนใดคนหนึ่งถือครองไว้แต่เพียงผู้เดียว หากเป็น ความสัมพันธ์ทางสังคม ที่ดำรงอยู่ได้เพราะมีคนจำนวนมากทำให้มันทำงาน ข้อเสนอนี้มิได้เป็นของมดแดงล้มช้างแต่ผู้เดียว ยีน ชาร์ป (Sharp, 1973) ได้แสดงไว้อย่างเป็นระบบว่าอำนาจของผู้ปกครองทุกระบอบล้วนพึ่งพาแหล่งที่มาซึ่งอยู่ในมือของผู้ถูกปกครอง ทั้งการยอมรับ ทักษะ ความรู้ ทรัพยากร และการเชื่อฟัง ส่วนฮันนาห์ อาเรนต์ (Arendt, 1970) ไปไกลกว่านั้นด้วยการนิยามอำนาจว่าเป็นความสามารถของมนุษย์ที่จะ “กระทำการร่วมกัน” ซึ่งไม่มีวันเป็นสมบัติของปัจเจกคนใด หากดำรงอยู่ตราบเท่าที่กลุ่มคนยังคงยึดโยงกันไว้
ระบอบหนึ่งจึงอยู่ได้ มิใช่เพียงเพราะผู้มีอำนาจมีเครื่องมือบังคับ หากยังอยู่ได้เพราะประชาชนเชื่อ ฟัง ยอมรับ เคยชิน ร่วมมือ หรือรู้สึกว่าไม่มีทางเลือกอื่น วาตสลัฟ ฮาเวล (Havel, 1985) เคยยกตัวอย่างเจ้าของร้านผักที่ติดป้ายคำขวัญของพรรคไว้หน้าร้านโดยไม่ได้เชื่อในถ้อยคำนั้นเลย เขาทำเพียงเพื่อให้ชีวิตผ่านไปอย่างไม่มีปัญหา แต่การกระทำเล็ก ๆ ของคนนับล้านเช่นนี้เองคือสิ่งที่ค้ำระบอบไว้ทั้งระบอบ ในทางกลับกัน เมื่อความรู้ ความชอบธรรม ความไว้วางใจ และความสามารถในการร่วมมือค่อย ๆ เคลื่อนออกจากระบบเดิม อำนาจของระบบนั้นย่อมเปลี่ยนตามไปด้วย แม้ในวันที่เปลือกนอกของมันยังดูแข็งแกร่งเหมือนเดิมก็ตาม
นี่คือเหตุผลที่มดแดงล้มช้างให้ความสำคัญกับ การสร้างพลเมือง มากกว่าการสร้างผู้ตาม และนี่คือจุดที่บทความนี้จะเริ่มต้น ก่อนจะก้าวต่อไปสู่คำถามที่ตำราภาคเดิมยังตอบไว้ไม่ครบ
ชุดเต็ม · 100 บาท / 100 เครดิต
ส่วนที่เหลือของบทความ ได้แก่ ภาค 1–6 ว่าด้วยพลเมือง ชัยชนะเล็ก ๆ เหตุที่คนตื่นรู้จำนวนมากยังไม่พอ ห้า Ms ทีละตัว แผนภาพระบบ ตารางวินิจฉัย และบทส่งท้าย
ซื้อครั้งเดียวเปิดอ่านได้ครบทั้งห้าส่วนของชุดเครื่องมือ ด้วยบัญชีที่ซื้อ กลับมาอ่านซ้ำได้ที่ชั้นหนังสือของฉัน · สิทธิอ่านออนไลน์ ไม่มีไฟล์ดาวน์โหลด
ส่วนนี้สำหรับผู้อ่านที่มีหนังสือเล่มนี้แล้ว
จ่ายครั้งเดียว อยู่ในชั้นหนังสือของคุณตลอดไป กลับมาอ่านได้ทุกเมื่อ ทุกอุปกรณ์
฿100.00 หรือ 100 เครดิต
บัญชีช่วยเก็บทุกเล่มที่คุณปลดล็อกไว้ในชั้นหนังสือเดียว
เอกสารอ้างอิง
Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2019). The narrow corridor: States, societies, and the fate of liberty. Penguin Press.
Arendt, H. (1970). On violence. Harcourt, Brace & World.
Boggs, C. (1977). Marxism, prefigurative communism, and the problem of workers’ control. Radical America, 11(6), 99–122.
Chenoweth, E. (2020). The future of nonviolent resistance. Journal of Democracy, 31(3), 69–84. https://doi.org/10.1353/jod.2020.0046
Chenoweth, E., & Stephan, M. J. (2011). Why civil resistance works: The strategic logic of nonviolent conflict. Columbia University Press.
Edwards, B., & McCarthy, J. D. (2004). Resources and social movement mobilization. In D. A. Snow, S. A. Soule, & H. Kriesi (Eds.), The Blackwell companion to social movements (pp. 116–152). Blackwell.
Freeman, J. (1972). The tyranny of structurelessness. Berkeley Journal of Sociology, 17, 151–164.
Han, H. (2014). How organizations develop activists: Civic associations and leadership in the 21st century. Oxford University Press.
Havel, V. (1985). The power of the powerless. In J. Keane (Ed.), The power of the powerless: Citizens against the state in central-eastern Europe (pp. 23–96). M. E. Sharpe. (Original work published 1978)
McCarthy, J. D., & Zald, M. N. (1977). Resource mobilization and social movements: A partial theory. American Journal of Sociology, 82(6), 1212–1241.
Michels, R. (1962). Political parties: A sociological study of the oligarchical tendencies of modern democracy (E. Paul & C. Paul, Trans.). Free Press. (Original work published 1911)
Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The evolution of institutions for collective action. Cambridge University Press.
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
Sharp, G. (1973). The politics of nonviolent action (Vols. 1–3). Porter Sargent.
Skocpol, T. (2003). Diminished democracy: From membership to management in American civic life. University of Oklahoma Press.
Tilly, C. (2004). Social movements, 1768–2004. Paradigm.
Tufekci, Z. (2017). Twitter and tear gas: The power and fragility of networked protest. Yale University Press.
สถาบันวิจัยประชาชน (People’s Research) · เผยแพร่เพื่อการศึกษาและประโยชน์สาธารณะ